Yeşil Dönüşüm Projeleri: Gösterge Seçimi ve Mevcut Değerin Belgelenmesi

TÜBİTAK'ın Dünya Bankası destekli Türkiye Yeşil Sanayi Projesi kapsamında açtığı 1832 Sanayide Yeşil Dönüşüm çağrıları, sanayi kuruluşlarının yeşil dönüşüme yönelik Ar-Ge çalışmalarını destekler. Bu çağrıların diğer Ar-Ge programlarından en belirgin farkı, projenin başarısının önceden tanımlanmış yeşil dönüşüm göstergeleriyle (YDG) ölçülmesidir.

Göstergeler neler?

Çağrı dokümanlarında tanımlanan göstergeler genel olarak şu başlıklarda toplanır:

• Üretim birimi başına elektrik tüketiminde azalma
• Üretim birimi başına su tüketiminde azalma
• Geri dönüştürülemeyen atık miktarında azalma
• Yenilikçi bir yeşil teknoloji çözümünün geliştirilmesi

Tüketim ve atık göstergelerinde çağrı metinleri belirli bir asgari azalma oranı tanımlar. Projede en az bir göstergenin hedeflenmesi ve proje sonunda karşılanması gerekir.

Gösterge, projenin başarı koşuludur

Bu çağrılarda gösterge yalnız bir başlık değildir. Göstergenin proje faaliyetleriyle ilişkilendirilememesi, projenin hakem sürecine girmeden reddedilmesine yol açabilir. Bu nedenle gösterge seçimi, proje fikriyle birlikte ve en başta yapılmalıdır.

Mevcut değeri belgeleyin

Tüketim göstergelerinde hedef, bugünkü değere göre tanımlanır. Bu yüzden mevcut değerin tahmin değil, belgeye dayanması gerekir:

• Elektrik ve su için fatura ve sayaç kayıtları
• Atık için lisanslı bertaraf firmalarıyla yapılan tutanaklar ve kayıtlar
• Üretim miktarı için üretim kayıtları

Birim ürün başına değerleri hesaplamak için hem tüketimin hem de üretim miktarının aynı dönemi kapsaması gerekir. Örneğin bir yıllık elektrik tüketimini aynı yılın üretim tonajına bölerek kWh/ton değeri elde edilir.

Hedef değer ve doğrulama

Hedef değer, hangi teknik değişiklikle ulaşılacağıyla birlikte yazılmalıdır. Hedefe ulaşıldığının nasıl ve ne zaman doğrulanacağı da baştan planlanmalıdır; doğrulama için akredite kuruluşlardan hizmet alımı yapılabilir ve bu gider bütçeye eklenebilir.

Çağrının diğer şartları

Yeşil dönüşüm çağrılarında gösterge dışında dikkat edilmesi gereken başka şartlar da vardır: belirli bir teknoloji hazırlık seviyesi aralığı, proje süresince ölçek büyütme yapılması, üretim altyapısı kurmaya yönelik yatırımların kapsam dışı olması, geri ödemeli destek yapısı ve Dünya Bankası'nın çevresel-sosyal gereklilikleri. Bu şartların tamamı çağrı dokümanlarında ayrıntılı olarak yer alır.

Kısaca

Yeşil dönüşüm projelerinde gösterge, projenin omurgasıdır. Doğru göstergeyi seçmek, mevcut değeri belgelerle ortaya koymak ve hedefi teknik bir değişikliğe bağlamak, başvurunun en kritik adımlarıdır.